«Καταστροφική ή ωφέλιμη η ήττα για τον αθλητή»

H Γαλάτεια Γιώτη ανέλυσε χθες (4/7) το Μουντιάλ, από ψυχολογική άποψη, μιας και η ίδια είναι απόφοιτος της Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας στο Liverpool John Moores University και Εφαρμοσμένης Αθλητικής Ψυχολογίας και Ψυχολογίας της Άσκησης στο University of Wales, Bangor, καθώς και μέλος της British Psychological Society και της British Association for Sport & Exercise Sciences. Σήμερα, παρουσιάζουμε το δεύτερο μέρος της συνέντευξης, όπου αναλύεται μεταξύ άλλων ο όρος αθλητική ψυχολογία, ο ρόλος του στην Ελλάδα και η συνεισφορά του στους αθλητές.

Συνέντευξη στην Έφη Χρυσανθοπούλου

Τι εννοούμε με τον όρο αθλητική ψυχολογία?

Η αθλητική ψυχολογία δεν είναι τίποτ' άλλο από την εφαρμογή της επιστήμης της Ψυχολογίας στον χώρο του αθλητισμού. Οι αθλητικοί ψυχολόγοι έχουν ως αντικείμενο την κατανόηση διαφόρων ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων (π.χ. άγχος, αυτοπεποίθηση, συναισθήματα, οικογένεια, ομαδικότητα, κ.τ.λ.) και πώς αυτοί επηρεάζουν τη αθλητική απόδοση, καθώς επίσης και το πώς η αθλητική δραστηριότητα επηρεάζει την ψυχολογική ανάπτυξη, ψυχική και πνευματική υγεία των αθλητών. Η αθλητική ψυχολογία δεν ασχολείται μόνο με τον υψηλό αγωνιστικό αθλητισμό, αλλά και με την άσκηση και υγεία γενικότερα.

Πότε άρχισε να διεισδύει η αθλητική ψυχολογία στον αθλητισμό;

Ιστορικά, ως Επιστήμη, ακαδημαϊκά και ερευνητικά, καθιερώθηκε σχετικά πρόσφατα, κατά τα χρόνια 1966-1977, κυρίως στις ΗΠΑ. Η ιστορία όμως της επιστήμης αυτής, μας πάει πίσω, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, περίοδο κατά την οποία ψυχολόγοι και αθλητικοί επιστήμονες στην Βόρεια Αμερική, όπως ο Norman Triplett και ο Coleman Griffith και άλλοι, έβαλαν τις βάσεις και ίδρυσαν τα πρώτα εργαστήρια αθλητικής ψυχολογίας. Βέβαια, πληροφορίες μιλούν και για ανάπτυξη της επιστήμης και στην Ανατολική Ευρώπη και μάλιστα οι Σοβιετικοί εμφανίζονται ως οι πρωτοπόροι, οι οποίοι ανέπτυξαν και χρησιμοποίησαν τις πρακτικές της αθλητικής ψυχολογίας στους αθλητές τους κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 50' και 60', καθώς και οι Ανατολικογερμανοί.

Για ποιον λόγο διείσδυσε η συγκεκριμένη επιστήμη στον αθλητισμό;

Ο λόγος που αναπτύχθηκε η επιστήμη είναι αυτονόητος, ως εξέλιξη της ανάπτυξης του αθλητισμού και της αθλητικής επιστήμης η εφαρμογή της ψυχολογίας στον αθλητισμό ήταν απαραίτητη. Ως επιστήμη έχει κάνει μεγάλες προόδους, υπάρχουν πια μεγάλα ερευνητικά κέντρα σε σημαντικά πανεπιστημιακά ιδρύματα του εξωτερικού καθώς και στα δικά μας ΤΕΦΑΑ, υπάρχουν πολλά διεθνή επιστημονικά περιοδικά τα οποία δημοσιεύουν έρευνες σχετικά με τον αγωνιστικό αθλητισμό, αλλά και την άσκηση και υγεία και γενικότερα η εξέλιξη της επιστήμης είναι σημαντική.

Κρίνεις πως ένας αθλητής έχει την ανάγκη του αθλητικού ψυχολόγου και τι είναι κυρίως αυτό που απασχολεί έναν αθλητή;

Αυτό που απασχολεί έναν αθλητή φυσικά διαφέρει για τον καθένα. Όλοι έχουν τις δικές τους προσωπικότητες και εμπειρίες. Σημαντικό είναι ο αθλητής ή η ομάδα που θα δουλέψει με έναν αθλητικό ψυχολόγο να είναι αποφασισμένοι ότι θα διαθέσουν χρόνο και κόπο καθώς είναι κάτι που απαιτεί την απόλυτη αφοσίωση του αθλητή. Τα θέματα που απασχολούν τους αθλητές έχουν πάντα να κάνουν με την απόδοσή τους και πως αυτή μπορεί να είναι ιδανική την στιγμή που χρειάζεται. Ο αθλητικός ψυχολόγος είναι εκεί για να βοηθήσει τον αθλητή να το πετύχει αυτό μέσα από μια διαδικασία η οποία περιλαμβάνει μια γκάμα τεχνικών και συμβουλευτικής με γενικότερη κατεύθυνση την αθλητική απόδοση. Όμως ο ρόλος του αθλητικού ψυχολόγου είναι και εκπαιδευτικός, συνεισφέρει στην γενικότερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, την βελτίωση της συμπεριφοράς και νοοτροπίας τους αθλητή και του τρόπου σκέψης γύρω από την δουλειά του στο γήπεδο, καθώς και έξω απ' αυτό, και ειδικά όταν πρόκειται για αθλητές μικρότερης ηλικίας.

Με ποιον τρόπο μπορεί ο αθλητικός ψυχολόγος να βοηθήσει έναν αθλητή μετά από έναν τραυματισμό?

Η ψυχολογία των τραυματισμών είναι ένα μεγάλο, ξεχωριστό κεφάλαιο στην αθλητική ψυχολογία. Βεβαίως και ασχολούμαστε με αυτό και μπορούμε να είμαστε αρκετά χρήσιμοι στους αθλητές κυρίως σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται μακριά από το γήπεδο. Όσο για την ήττα, αυτή είναι κομμάτι της αθλητικής διαδικασίας. Το σημαντικό είναι να έχεις δουλέψει με τον αθλητή πριν ξεκινήσει η αγωνιστική περίοδος, τότε είναι η ιδανική στιγμή για να ξεκινήσει αυτή η συνεργασία.

Μετά από μία ήττα;

Μια ήττα μπορεί να είναι καταστροφική, ή ωφέλιμη, αναλόγως πως θα την βιώσει και θα την αντιληφθεί ο αθλητής. Η δουλειά μας είναι να βοηθάμε τους αθλητές να προστατεύουν τους εαυτούς τους και να επεξεργάζονται κάθε εμπειρία τους στα γήπεδα δημιουργικά. Αν για παράδειγμα ο αθλητής έχει προετοιμαστεί σωστά και έχει χτίσει την αυτοπεποίθησή του μέσα από τη δουλειά του, τότε μια ήττα δεν θα τον επηρεάσει τόσο. Αντιθέτως, ο ψυχολόγος θα τον μάθει να επεξεργάζεται τέτοιες εμπειρίες, να διακρίνει τα λάθη του και να προσπαθεί να τα διορθώσει μέχρι τον επόμενο αγώνα.

Ποια είναι η άποψη των Ελλήνων για την αθλητική ψυχολογία; Θεωρείς πως ακόμα δεν έχουν εξοικειωθεί με την ιδιότητα αυτή;

Εδώ αρχίζουν τα προβλήματα. Όχι γιατί οι Έλληνες δεν μπορούν να αποδεχτούν κάτι νέο αλλά γιατί μάλλον εμείς δεν έχουμε κάνει ακόμα σωστές προσπάθειες να εξηγήσουμε κάποια πράγματα στους ανθρώπους του αθλητισμού για τη φύση της δουλειάς μας, την αποτελεσματικότητά της και το όφελος προς τους αθλητές, τους προπονητές και τους γονείς τους.
Θα πρέπει να βρούμε την ευκαιρία να εξηγήσουμε στους προπονητές και τους αθλητικούς παράγοντες ότι δεν είμαστε εκεί για να μπλεχτούμε στα πόδια τους, ούτε να τους κρίνουμε. Ούτε βέβαια να προσπαθήσουμε να μπούμε ανάμεσα στους προπονητές τους και τους αθλητές τους, αυτή η σχέση στον αθλητισμό είναι ιερή. Είμαστε εκεί για να τους βοηθήσουμε, να ενισχύσουμε τη δουλειά τους και να ασχοληθούμε με θέματα στα οποία εμείς έχουμε εξειδίκευση, άλλη γνώση από αυτούς και μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε με διαφορετικό και πιο αποτελεσματικό τρόπο.

Ένα άλλο πρόβλημα βέβαια, είναι ότι η αθλητική ψυχολογία αντιμετωπίζεται ως πολυτέλεια, και όχι μόνο στην Ελλάδα. Κι αυτό γιατί, απ' τη στιγμή που δεν καλύπτονται σε πολλές περιπτώσεις οι βασικές ανάγκες, όπως γιατροί, φυσικοθεραπευτές, διατροφολόγοι, δε θα ενδιαφερθεί κανείς να φτάσεις ως αυτό το επίπεδο και να συζητήσει για ψυχολογία. Είναι κάτι δυστυχώς που πρέπει να κατανοήσουμε και να το παλέψουμε.