Περισσότερο από πενήντα χρόνια μετά τα τελευταία βήματα του ανθρώπου στο φεγγάρι, η NASA βρίσκεται ξανά μπροστά σε μια ιστορική στιγμή. Η αποστολή Artemis II, η πρώτη επανδρωμένη πτήση του νέου σεληνιακού προγράμματος, ετοιμάζεται να εκτοξευθεί από το Ακρωτήριο Κανάβεραλ και να μεταφέρει τέσσερις αστροναύτες σε ένα ταξίδι που θα τους οδηγήσει πιο μακριά από οποιονδήποτε άνθρωπο έχει ταξιδέψει μέχρι σήμερα. Αν και δεν περιλαμβάνει προσελήνωση, αποτελεί το πιο κρίσιμο βήμα πριν από την επιστροφή ανθρώπων στη Σελήνη με την Artemis III και θα δοκιμάσει σε πραγματικές συνθήκες όλα τα συστήματα που θα χρειαστούν για τις επόμενες αποστολές.
Η εκτόξευση αναμένεται τα ξημερώματα της Πέμπτης (λίγο μετά τη μία το πρωί), ώρα Ελλάδας, και η αποστολή θα διαρκέσει περίπου δέκα ημέρες. Στο διάστημα αυτό, η κάψουλα Orion θα ταξιδέψει γύρω από τη Σελήνη, θα περάσει πάνω από τη μακρινή πλευρά της και θα φτάσει σε απόσταση σχεδόν 9.500 χιλιομέτρων πέρα από τον δορυφόρο της Γης. Είναι μια τροχιά που δεν έχει επιχειρηθεί ποτέ από επανδρωμένη αποστολή και θα επιτρέψει στους αστροναύτες να δουν ολόκληρο τον σεληνιακό δίσκο, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που βρίσκονται μόνιμα στη σκιά.
Γιατί η επιστροφή στη Σελήνη άργησε μισό αιώνα
Μετά το τέλος του προγράμματος Apollo το 1972, η NASA βρέθηκε αντιμέτωπη με περικοπές, πολιτικές αλλαγές και συνεχείς μετατοπίσεις στόχων. Κάθε προεδρική διοίκηση έφερνε νέα στρατηγική: Άλλες φορές η Σελήνη, άλλες ο Άρης, άλλες οι αστεροειδείς. Η έλλειψη σταθερού σχεδίου καθυστέρησε την επιστροφή στο φεγγάρι για δεκαετίες. Παράλληλα, οι απαιτήσεις του σήμερα είναι πολύ μεγαλύτερες. Τότε ο στόχος ήταν η επίδειξη ισχύος στον Ψυχρό Πόλεμο. Σήμερα ο στόχος είναι η δημιουργία μόνιμων βάσεων, υποδομών και ενός πλήρους οικοσυστήματος που θα επιτρέψει μακροχρόνια ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη και, αργότερα, στον Άρη.
Η τεχνολογική πρόκληση είναι επίσης τεράστια. Η Σελήνη απέχει πάνω από 400.000 χιλιόμετρα και περισσότερες από τις μισές απόπειρες προσεδάφισης στην ιστορία έχουν αποτύχει. Παρά την εντυπωσιακή πρόοδο της τεχνολογίας, οι απαιτήσεις για ασφάλεια, αξιοπιστία και βιωσιμότητα είναι πολύ υψηλότερες από εκείνες της δεκαετίας του '60. Η Artemis II έρχεται να αποδείξει ότι η NASA μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτές τις απαιτήσεις.
Η μακρινή πλευρά της Σελήνης στο επίκεντρο της έρευνας
Η αποστολή θα δώσει στους επιστήμονες την ευκαιρία να μελετήσουν από κοντά τη μακρινή πλευρά της Σελήνης, μια περιοχή που παραμένει γεωλογικά μυστηριώδης. Η κοντινή πλευρά έχει λεπτότερο φλοιό και μεγάλες «θάλασσες» από αρχαία λάβα, ενώ η μακρινή πλευρά είναι πιο ορεινή, με παχύτερο φλοιό και λιγότερα ίχνη ηφαιστειακής δραστηριότητας. Η ασυμμετρία αυτή αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αναπάντητα ερωτήματα της σεληνιακής γεωλογίας και η Artemis II θα προσφέρει δεδομένα που δεν έχουν συλλεχθεί ποτέ από ανθρώπινο πλήρωμα.
Οι αστροναύτες θα καταγράψουν εικόνες, θα μεταφέρουν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και θα παρατηρήσουν περιοχές που δεν έχουν εξερευνηθεί από τις αποστολές Apollo, οι οποίες περιορίστηκαν στην κοντινή πλευρά και σε τροχιές χαμηλότερου υψομέτρου. Η νέα τροχιά της Orion θα επιτρέψει μια εντελώς διαφορετική οπτική του σεληνιακού περιβάλλοντος.
SLS: Ο ισχυρότερος πύραυλος της NASA
Για να φτάσει εκεί, η αποστολή θα χρησιμοποιήσει τον πύραυλο SLS, το πιο ισχυρό όχημα που έχει δημιουργήσει ποτέ η NASA. Με ύψος 98 μέτρα και τέσσερις κινητήρες RS?25, παράγει 15% περισσότερη ώση από τον θρυλικό Saturn V. Στην κορυφή του βρίσκεται η κάψουλα Orion, το «σπίτι» των αστροναυτών για δέκα ημέρες. Ο SLS αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του προγράμματος Artemis και είναι σχεδιασμένος για να μεταφέρει μεγάλα φορτία και ανθρώπινα πληρώματα στο βαθύ διάστημα.
Η εκτόξευση του SLS είναι από μόνη της ένα τεχνολογικό επίτευγμα. Ο κεντρικός πυρήνας του περιέχει πάνω από τρία εκατομμύρια λίτρα υγρού υδρογόνου και υγρού οξυγόνου, ενώ οι δύο πλευρικοί ενισχυτές στερεών καυσίμων δίνουν την αρχική εκρηκτική ώθηση που απαιτείται για να ξεφύγει το σκάφος από τη βαρύτητα της Γης.
Orion: Το διαστημικό σπίτι των αστροναυτών
Η Orion είναι σχεδιασμένη για να λειτουργεί σε συνθήκες μικροβαρύτητας, με κάθε επιφάνεια να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δάπεδο ή τοίχος. Διαθέτει σύστημα νερού, εξοπλισμό γυμναστικής, ειδική τουαλέτα για χρήση στο διάστημα και προηγμένα συστήματα επικοινωνίας. Τα προβλήματα της θερμικής ασπίδας που εντοπίστηκαν στην Artemis I έχουν πλέον διορθωθεί, σύμφωνα με τη NASA.
Το εσωτερικό της κάψουλας είναι μικρό, αλλά εξαιρετικά λειτουργικό. Οι αστροναύτες έχουν περάσει μήνες εκπαιδευόμενοι σε συνθήκες που προσομοιώνουν την καθημερινότητα μέσα στην Orion, ώστε να είναι έτοιμοι για τις απαιτήσεις του ταξιδιού.
Το πλήρωμα που γράφει ιστορία
Το πλήρωμα της Artemis II αποτελείται από τέσσερις αστροναύτες που γράφουν ιστορία ο καθένας με τον δικό του τρόπο. Ο Ριντ Γουάιζμαν, κυβερνήτης της αποστολής, θα γίνει ο μεγαλύτερος σε ηλικία άνθρωπος που φτάνει κοντά στη Σελήνη. Ο Βίκτορ Γκλόβερ θα είναι ο πρώτος μαύρος αστροναύτης που ταξιδεύει πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά. Η Κριστίνα Κοχ θα γίνει η πρώτη γυναίκα που ταξιδεύει γύρω από τη Σελήνη, έχοντας ήδη το ρεκόρ συνεχόμενης παραμονής στο διάστημα για γυναίκα. Ο Τζέρεμι Χάνσεν θα είναι ο πρώτος Καναδός που συμμετέχει σε αποστολή προς τη Σελήνη, εκπροσωπώντας τη μακροχρόνια συνεργασία ΗΠΑ-Καναδά στη διαστημική εξερεύνηση.
Το σχέδιο πτήσης σε δέκα βήματα
Η αποστολή Artemis II ακολουθεί ένα εξαιρετικά σύνθετο και λεπτομερώς σχεδιασμένο πτητικό πρόγραμμα. Η εκτόξευση θα γίνει από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι, μέσα στο χρονικό παράθυρο που ανοίγει στις 18:24 EDT της 1ης Απριλίου, δηλαδή 01:24 ώρα Ελλάδας. Οι δύο ενισχυτές στερεών καυσίμων θα αποχωριστούν από τον πύραυλο δύο λεπτά μετά την εκτόξευση, ενώ οκτώ λεπτά αργότερα θα διαχωριστούν το σύστημα ICPS και η κάψουλα Orion, με τους ηλιακούς συλλέκτες της να ανοίγουν για να τροφοδοτήσουν τις μπαταρίες.
Μετά από 90 λεπτά σε τροχιά, το ICPS θα πυροδοτήσει τη μηχανή του για να ανεβάσει την Orion σε εξωτερική τροχιά γύρω από τη Γη. Για περίπου 24 ώρες οι αστροναύτες θα πετούν σε ύψος 70.000 χιλιομέτρων, πραγματοποιώντας ελέγχους συστημάτων. Στη συνέχεια, η Orion θα διαχωριστεί από το ICPS και θα ακολουθήσει η Επίδειξη Λειτουργιών Εγγύτητας, ένα «διαστημικό μπαλέτο» που θα αποτελέσει πρόβα για μελλοντικές προσεδαφίσεις.
Περίπου 23 ώρες αργότερα, η Orion θα πραγματοποιήσει την κρίσιμη καύση TLI, που θα τη στείλει σε τετραήμερο ταξίδι προς τη Σελήνη. Κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού θα γίνονται συνεχείς έλεγχοι, ενώ οι αστροναύτες θα παρακολουθούνται στενά για τις επιπτώσεις της ακτινοβολίας. Φτάνοντας στη Σελήνη, θα πετάξουν για περίπου τρεις ώρες πάνω από την αθέατη πλευρά, σε ύψος 6.500 έως 9.500 χιλιομέτρων, συλλέγοντας επιστημονικά δεδομένα. Για 30 έως 50 λεπτά θα χάσουν την επαφή με τη Γη, καθώς η Orion θα βρίσκεται πίσω από το φεγγάρι.
Η επιστροφή θα ξεκινήσει με τη βοήθεια της βαρύτητας της Γης. Λίγο πριν από την είσοδο στην ατμόσφαιρα, η κάψουλα θα διαχωριστεί από το υπόλοιπο σύστημα και θα στραφεί έτσι ώστε η θερμική ασπίδα της να απορροφήσει τις ακραίες θερμοκρασίες. Η είσοδος θα γίνει με ταχύτητα που φτάνει τα 32.187 χιλιόμετρα την ώρα και θερμοκρασίες έως 2.700 βαθμούς Κελσίου. Τέλος, ένα σύστημα αλεξίπτωτων θα επιβραδύνει την κάθοδο προς τον Ειρηνικό Ωκεανό, όπου θα περιμένει η ομάδα περισυλλογής.
Με το βλέμμα στις Artemis III και IV
Η πραγματική σημασία της Artemis II δεν περιορίζεται στο ότι είναι η πρώτη επανδρωμένη πτήση προς τη Σελήνη μετά από μισό αιώνα. Είναι η αποστολή που θα δείξει αν η NASA διαθέτει πλέον ένα αξιόπιστο, σύγχρονο σύστημα βαθιού διαστήματος, ικανό να μεταφέρει ανθρώπους έξω από την προστατευτική ζώνη της γήινης τροχιάς και να τους φέρνει πίσω με ασφάλεια. Αν όλα πάνε καλά, το πρόγραμμα θα προχωρήσει στο επόμενο βήμα. Αν όχι, θα απαιτηθεί επανασχεδιασμός και πιθανή καθυστέρηση της Artemis III, που έχει μετατεθεί για το 2027.
Ήδη μέσα στο 2024 έγιναν σημαντικές αλλαγές στον σχεδιασμό του προγράμματος. Η NASA πρόσθεσε μια ενδιάμεση αποστολή, μετατρέποντας την Artemis III σε αποστολή δοκιμών σε χαμηλή γήινη τροχιά, ενώ η Artemis IV του 2028 προορίζεται πλέον να είναι η πρώτη που θα επιχειρήσει προσελήνωση στον νότιο πόλο της Σελήνης. Παράλληλα, ο αρχικός σχεδιασμός για τον διαστημικό σταθμό Lunar Gateway έχει τροποποιηθεί, με τη NASA να σκοπεύει να αξιοποιήσει τμήματά του για την κατασκευή μόνιμης βάσης στη Σελήνη, έργο με εκτιμώμενο κόστος 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η επόμενη δεκαετία θα καθορίσει αν η Σελήνη θα γίνει πράγματι το νέο «σπίτι» της ανθρωπότητας στο διάστημα. Με ρομποτικά σκάφη προσεδάφισης, drones, πυρηνικά συστήματα ενέργειας και νέες τεχνολογίες εξερεύνησης, η NASA οραματίζεται μια σεληνιακή παρουσία που θα λειτουργήσει ως προθάλαμος για τον Άρη.
Η αρχή ενός νέου κεφαλαίου
Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει. Και αυτήν τη φορά, η επιστροφή στη Σελήνη δεν είναι μια νοσταλγική αναβίωση του παρελθόντος, αλλά η αρχή ενός νέου κεφαλαίου για την ανθρωπότητα -ενός κεφαλαίου που μπορεί να αλλάξει για πάντα τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε το διάστημα, τη Γη και τον ίδιο μας τον εαυτό.
