Return Hubs: Η Ελλάδα και άλλες 4 χώρες της ΕΕ οργανώνουν τις επιστροφές μεταναστών σε τρίτες χώρες

Σημαντικά βήματα για την υλοποίηση του σχεδίου δημιουργίας Κέντρων Επιστροφής μεταναστών σε χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης δρομολογούν Ελλάδα, Δανία, Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία.

Οι πέντε χώρες, που συγκροτούν το λεγόμενο «Core Group», έχουν ήδη συμφωνήσει σε συγκεκριμένο οδικό χάρτη και συνεχίζουν τις τεχνικές επαφές, ενώ το επόμενο διάστημα αναμένονται δύο κρίσιμες συναντήσεις για την εξέλιξη του σχεδιασμού.

Τα λεγόμενα Return Hubs προβλέπεται να λειτουργούν σε τρίτες χώρες και να φιλοξενούν ανθρώπους που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. και για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής. Για τη λειτουργία τους απαιτείται συμφωνία με τη χώρα που θα φιλοξενήσει τις συγκεκριμένες δομές.

Τα επόμενα κρίσιμα ραντεβού
Στις 26 Σεπτεμβρίου, στο Μόναχο, πραγματοποιείται η ευρωπαϊκή σύνοδος «2nd Munich Migration Meeting», με τη συμμετοχή 17 Ευρωπαίων υπουργών.

Στο περιθώριο της συνόδου αναμένεται να συναντηθούν οι υπουργοί των πέντε χωρών του «Core Group», δηλαδή της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας. Στο τραπέζι θα βρεθεί ο συντονισμός των επόμενων ενεργειών για τη δημιουργία των Return Hubs.

Νέα συνάντηση έχει προγραμματιστεί και για την 1η Οκτωβρίου, στις Βρυξέλλες, κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε. Εκεί οι πέντε χώρες αναμένεται να έχουν επαφές με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, με στόχο να προχωρήσει ο τεχνικός και επιχειρησιακός σχεδιασμός.

Οι εξελίξεις ακολουθούν τη συνάντηση των υπουργών Μετανάστευσης και Ασύλου των πέντε χωρών στην Κοπεγχάγη, στις αρχές Σεπτεμβρίου.

Ο οδικός χάρτης που συμφωνήθηκε στην Κοπεγχάγη
Στην Κοπεγχάγη οι πέντε χώρες συμφώνησαν στις βασικές αρχές ενός πλαισίου για τη συνεργασία με τρίτες χώρες, ενώ παράλληλα καθόρισαν τα επόμενα βήματα για τη νομική και πρακτική εφαρμογή του σχεδίου.

Όπως ανέφερε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, συμφωνήθηκε ένας συγκεκριμένος «Οδικός Χάρτης Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων».

«Για να μετατρέψουμε αυτή την πολιτική βούληση σε απτή πραγματικότητα, συμφωνήσαμε σήμερα σε έναν συγκεκριμένο Οδικό Χάρτη Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων», δήλωσε μετά τη συνάντηση.

Παράλληλα, έχει ήδη ξεκινήσει ο κύκλος τεχνικών συζητήσεων με πιθανές χώρες υποδοχής. Ο κ. Πλεύρης εξέφρασε την εκτίμηση ότι θα μπορούσε να υπάρξει σύντομα συμφωνία.

«Είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι ότι πολύ σύντομα θα είμαστε σε θέση να καταλήξουμε σε μια αμοιβαία επωφελή συμφωνία, που θα θέσει σε εφαρμογή το μοντέλο», ανέφερε.

Ρουάντα, Ουγκάντα και Ουζμπεκιστάν στη συζήτηση
Το βασικό ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι ποια χώρα εκτός Ε.Ε. θα μπορούσε να φιλοξενήσει ένα Return Hub.

Ευρωπαϊκές πηγές και πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι σήμερα παραπέμπουν κυρίως στη Ρουάντα και την Ουγκάντα, ενώ ως πιθανή επιλογή έχει αναφερθεί και το Ουζμπεκιστάν.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κοινοβουλευτικής Έρευνας έχει καταγράψει και τις τρεις χώρες μεταξύ εκείνων που έχουν αναφερθεί ως πιθανοί προορισμοί για τη δημιουργία τέτοιων δομών.

Στην περίπτωση της Ουγκάντας, η Ολλανδία είχε υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2025 επιστολή προθέσεων για συνεργασία στον τομέα των επιστροφών. Η σχεδιαζόμενη συνεργασία εγκαταλείφθηκε από τη νέα ολλανδική κυβέρνηση, η οποία ανέλαβε τον Φεβρουάριο του 2026. Ωστόσο, αυτό δεν σήμανε την αποχώρηση της Ολλανδίας από τη γενικότερη προσπάθεια για τη δημιουργία Return Hubs.

Διαφορετική είναι η περίπτωση του Ουζμπεκιστάν. Η Αυστρία υπέγραψε τον Μάιο του 2026 συμφωνία με τη χώρα για οικονομική συνεργασία και θέματα μετανάστευσης, όμως η συγκεκριμένη συμφωνία δεν αφορά τη δημιουργία Return Hub.

Παράλληλα, το Ουζμπεκιστάν έχει αναφερθεί σε δημοσιεύματα ως πιθανή χώρα υποδοχής. Το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας, ωστόσο, έχει δηλώσει ότι δεν διεξάγονται σχετικές διαπραγματεύσεις.

Όσον αφορά τη Ρουάντα, ευρωπαϊκές χώρες έχουν εξετάσει και στο παρελθόν τη δυνατότητα μεταφοράς εκεί αιτούντων άσυλο. Μεταξύ αυτών ήταν και η Δανία. Οι σχετικές προσεγγίσεις είχαν προκαλέσει αντιδράσεις, κυρίως λόγω προβληματισμών σχετικά με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η θέση της Αθήνας
Η ελληνική κυβέρνηση θεωρεί τα Return Hubs έναν πιθανό μηχανισμό για την ενίσχυση της διαδικασίας επιστροφής ανθρώπων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.

Στην Κοπεγχάγη ο Θάνος Πλεύρης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη νομική διάσταση της πρωτοβουλίας, υπογραμμίζοντας ότι η λειτουργία των Κέντρων θα πρέπει να βρίσκεται σε πλήρη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.

«Η δημιουργία των Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs) θα στηριχθεί στην απόλυτη νομιμότητα. Το μοντέλο αυτό θα λειτουργήσει με πλήρη σεβασμό στο Ευρωπαϊκό και το Διεθνές Δίκαιο», δήλωσε.

Ο υπουργός συνέδεσε παράλληλα το σχέδιο με τη θέση της Ελλάδας στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., χαρακτηρίζοντας τη δημιουργία αποτελεσματικών μηχανισμών επιστροφής «επιτακτική εθνική ανάγκη».

«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε η Ελλάδα να μετατρέπεται σε μόνιμο σημείο εγκλωβισμού για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία», ανέφερε.

Σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, ζητούμενο είναι ένα σύστημα επιστροφών που θα συνδυάζει αυστηρή εφαρμογή των κανόνων, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς.

Τι αλλάζει με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η ιδέα των Return Hubs εντάσσεται πλέον στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις επιστροφές και δεν περιορίζεται σε επίπεδο πολιτικής συζήτησης.

Οι δομές αφορούν ανθρώπους που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. και έχουν λάβει απόφαση επιστροφής. Ανάλογα με το μοντέλο που θα συμφωνηθεί, ένα Κέντρο Επιστροφής θα μπορούσε να αποτελεί τελικό προορισμό ή ενδιάμεσο σταθμό πριν από την επιστροφή του ενδιαφερόμενου στη χώρα καταγωγής του ή σε άλλη τρίτη χώρα.

Η συνεργασία με κάθε χώρα υποδοχής θα πρέπει να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο και να περιλαμβάνει εγγυήσεις για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αρχή της μη επαναπροώθησης, δηλαδή η απαγόρευση μεταφοράς ενός ανθρώπου σε χώρα όπου υπάρχει κίνδυνος δίωξης, βασανιστηρίων ή άλλης σοβαρής παραβίασης των δικαιωμάτων του.

Παράλληλα, οι αποφάσεις επιστροφής εξακολουθούν να έχουν ατομικό χαρακτήρα και υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.

Το μεγάλο ερωτηματικό παραμένει η χώρα υποδοχής
Παρά την πρόοδο στον συντονισμό των πέντε ευρωπαϊκών χωρών, το πιο κρίσιμο τμήμα του σχεδίου δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

Μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως συγκεκριμένη τρίτη χώρα ως τελικός εταίρος, ούτε έχει υπογραφεί συμφωνία για τη δημιουργία Return Hub.

Παραμένουν επίσης προς καθορισμό οι λεπτομέρειες λειτουργίας των δομών, η δυναμικότητά τους και το μοντέλο χρηματοδότησης.

Οι συναντήσεις στο Μόναχο στις 26 Σεπτεμβρίου και στις Βρυξέλλες την 1η Οκτωβρίου αναμένεται να δώσουν την επόμενη εικόνα για το εάν ο σχεδιασμός μπορεί να περάσει από το επίπεδο των πολιτικών συμφωνιών και των τεχνικών επαφών στην επιλογή συγκεκριμένων χωρών και στη σύναψη των απαιτούμενων συμφωνιών.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ