Σε μια εικόνα που αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα στο Ελ Σαλβαδόρ, περισσότεροι από εκατό κρατούμενοι, με χειροπέδες και δεμένα πόδια, κάθονται σε σειρές μέσα στη λεγόμενη «mega?φυλακή» CECOT και παρακολουθούν σε γιγαντοοθόνη τη δίκη που θα καθορίσει το μέλλον τους. Η σκηνή καταγράφηκε την Πέμπτη, κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης μέχρι σήμερα μαζικής δίκης στο πλαίσιο της εκστρατείας του προέδρου Ναγίμπ Μπουκέλε κατά των συμμοριών.
Συνολικά 486 άτομα δικάζονται ταυτόχρονα, σε μια διαδικασία που γίνεται δυνατή λόγω της ειδικής νομοθεσίας που ψήφισε το κυβερνών κόμμα, καθιστώντας το Ελ Σαλβαδόρ τη μοναδική χώρα στη Λατινική Αμερική που επιτρέπει μαζικές δίκες. Από τον Απρίλιο του 2022, η κυβέρνηση έχει επιβάλει καθεστώς έκτακτης ανάγκης, αναστέλλοντας βασικά συνταγματικά δικαιώματα και οδηγώντας στη σύλληψη περισσότερων από 91.000 ανθρώπων, κυρίως υπόπτων για συμμετοχή στις συμμορίες MS?13 και Barrio 18.
Οι κρατούμενοι που βρίσκονται στο CECOT -μια φυλακή υψίστης ασφαλείας που εγκαινιάστηκε το 2023 και έχει γίνει σύμβολο της πολιτικής «μηδενικής ανοχής»- φορούν λευκές στολές και έχουν ξυρισμένα κεφάλια, με ορισμένους να φέρουν εμφανή τατουάζ που παραπέμπουν σε συμμορίες. Γύρω τους, βαριά οπλισμένοι φρουροί επιτηρούν κάθε κίνηση.
Οι εισαγγελείς αποδίδουν στους κατηγορούμενους περισσότερα από 47.000 εγκλήματα που φέρονται να διαπράχθηκαν την περίοδο 2012–2022, από εκβιασμούς και διακίνηση όπλων μέχρι ανθρωποκτονίες. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη δίκη οι κατηγορίες αφορούν αποκλειστικά συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, με τις ποινές να βασίζονται στην ένταξη και όχι σε επιμέρους πράξεις.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκφράζουν έντονη ανησυχία για την έλλειψη διαφάνειας. Η Άνα Μαρία Μέντεζ, διευθύντρια για την Κεντρική Αμερική στο Washington Office on Latin America, σημειώνει ότι η διαδικασία είναι κλειστή για το κοινό, όπως όλες οι ποινικές δίκες στη χώρα, γεγονός που καθιστά αδύνατο να επαληθευτούν τα στοιχεία της εισαγγελίας. «Η μυστικότητα έχει γίνει ο κανόνας στο Ελ Σαλβαδόρ», αναφέρει.
Παράλληλα, δικηγόροι υπεράσπισης υποστηρίζουν ότι οι μαζικές δίκες υπονομεύουν το δικαίωμα σε δίκαιη υπεράσπιση, καθώς καθίσταται πρακτικά αδύνατο να υπάρξει ουσιαστική επικοινωνία με κάθε κατηγορούμενο και να διαμορφωθεί εξατομικευμένη στρατηγική.
Η Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων επανέλαβε αυτή την εβδομάδα τις ανησυχίες της για παραβιάσεις δικαιωμάτων στο πλαίσιο του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης και ζήτησε τον τερματισμό του.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, αποδίδει στην καταστολή των συμμοριών τη θεαματική μείωση των ανθρωποκτονιών, με τον δείκτη να πέφτει το 2023 στο 1,3 ανά 100.000 κατοίκους, από 7,8 το 2022.
Ο πρόεδρος Μπουκέλε, απαντώντας σε επικρίσεις, κατηγόρησε μέσω Facebook διεθνή μέσα και οργανώσεις ότι αποκαλούν τους κατηγορούμενους «φερόμενα μέλη συμμοριών». Όπως ανέφερε, «δεν ήταν αθώοι για τις οικογένειες που ακόμη θρηνούν τους δικούς τους ανθρώπους», προσθέτοντας ότι η πλειονότητα έχει ήδη καταδικαστεί για άλλα αδικήματα.
Παρά τις αντιδράσεις, οι πολιτικές του Μπουκέλε εξακολουθούν να απολαμβάνουν ευρείας αποδοχής στη χώρα, καθιστώντας τον έναν από τους πιο δημοφιλείς ηγέτες της Λατινικής Αμερικής.