Η επίθεση στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο λειτούργησε ως ηχηρή υπενθύμιση ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν είναι πια μια μακρινή σύγκρουση. Η φωτιά που καίει από τον Περσικό Κόλπο μέχρι τη Γάζα στέλνει πλέον τον καπνό της και στην Ανατολική Μεσόγειο. Με την επιχείρηση «Lion's Roar» να κλιμακώνεται και το Ιράν να επιχειρεί αντίποινα για την απώλεια του Χαμενεΐ, η συζήτηση στρέφεται αναπόφευκτα στις αμερικανικές διευκολύνσεις στην Ελλάδα και στον ρόλο τους σε μια ενδεχόμενη περιφερειακή ανάφλεξη.
Το ερώτημα είναι διττό:
Αποτελούν οι βάσεις αυτές ασπίδα αποτροπής λόγω της στενής σχέσης Αθήνας-Ουάσιγκτον ή μήπως μετατρέπουν την Ελλάδα σε δυνητικό στόχο αντιποίνων από την Τεχεράνη και τους συμμάχους της;
Ο στρατηγικός χάρτης των αμερικανικών διευκολύνσεων
Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA) έχει αναβαθμίσει την Ελλάδα σε έναν από τους σημαντικότερους κόμβους των ΗΠΑ στην Ευρασία. Οι εγκαταστάσεις δεν λειτουργούν πλέον ως απλά σημεία ανεφοδιασμού, αλλά ως κρίσιμες επιχειρησιακές πλατφόρμες.
1. Σούδα - Η ναυτική ραχοκοκαλιά των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο
Η βάση στη Σούδα παραμένει το πολυτιμότερο «πετράδι» της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή. Είναι το μοναδικό σημείο μεταξύ ΗΠΑ και Περσικού Κόλπου που μπορεί να υποστηρίξει αεροπλανοφόρο και πυρηνικά υποβρύχια. Σε περίοδο κρίσης, αποτελεί το βασικό ορμητήριο για επιχειρήσεις επιτήρησης, αποτροπής και ταχείας αντίδρασης.
2. Αλεξανδρούπολη - Η νέα πύλη των ΗΠΑ προς Ανατολή και Βορρά
Η σημασία της εκτοξεύθηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Στη σημερινή κρίση, η δυνατότητα μεταφοράς στρατιωτικού υλικού χωρίς εξάρτηση από τα Στενά καθιστά την πόλη στρατηγικό κόμβο. Για κάθε αντίπαλο των ΗΠΑ, η Αλεξανδρούπολη είναι ένας στόχος υψηλής αξίας.
3. Λάρισα - Το κέντρο επιτήρησης της Ανατολικής Μεσογείου
Η 110 Πτέρυγα Μάχης έχει φιλοξενήσει MQ?9 Reaper, drones που μπορούν να παρακολουθούν κινήσεις του ιρανικού ναυτικού και των πληρεξουσίων της Τεχεράνης. Η Λάρισα λειτουργεί ως κόμβος πληροφοριών για το νοτιοανατολικό σκέλος του ΝΑΤΟ.
4. Στεφανοβίκειο - Η βάση των ελικοπτέρων ταχείας αντίδρασης
Η παρουσία Apache και Black Hawk προσφέρει στις ΗΠΑ δυνατότητα άμεσης ανάπτυξης δυνάμεων σε περίπτωση που η κρίση αποκτήσει χερσαία διάσταση ή απαιτηθούν επιχειρήσεις διάσωσης σε εχθρικό περιβάλλον.
Η κυπριακή προειδοποίηση και το νομικό πλαίσιο της Ελλάδας
Το πλήγμα στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο προκάλεσε ανησυχία, αλλά η σύγκριση με την Ελλάδα έχει κρίσιμες διαφορές. Η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ και οι βάσεις εκεί αποτελούν βρετανικό έδαφος.
Στην Ελλάδα, οι αμερικανικές εγκαταστάσεις βρίσκονται σε ελληνικό έδαφος και λειτουργούν βάσει διμερών συμφωνιών. Ένα χτύπημα σε αμερικανική υποδομή εντός Ελλάδας θα θεωρούνταν επίθεση σε χώρα?μέλος της Συμμαχίας, άρα θα ενεργοποιούσε το Άρθρο 5. Αυτό αποτελεί ισχυρό αποτρεπτικό παράγοντα για την Τεχεράνη.
Τι σημαίνει το Άρθρο 5
Το Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός κράτους?μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Αυτό σημαίνει ότι:
- όλα τα μέλη της Συμμαχίας υποχρεούνται να συνδράμουν,
- η αντίδραση μπορεί να είναι στρατιωτική, πολιτική ή υλικοτεχνική,
- ο επιτιθέμενος θεωρείται ότι βρίσκεται απέναντι σε ολόκληρο το ΝΑΤΟ, όχι σε μία χώρα.
Με απλά λόγια: Ένα χτύπημα στη Σούδα ή στη Λάρισα δεν θα ήταν επίθεση μόνο κατά των ΗΠΑ, αλλά κατά ολόκληρης της Συμμαχίας. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η Τεχεράνη εμφανίζεται πιο προσεκτική απέναντι στην Ελλάδα σε σχέση με την Κύπρο.
Ο πραγματικός κίνδυνος: Όχι πύραυλοι, αλλά υβριδικές απειλές
Παρότι ένα άμεσο ιρανικό πλήγμα θεωρείται απίθανο χωρίς γενικευμένη κλιμάκωση, η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι κάθε χώρα που επιτρέπει τη χρήση του εδάφους της για επιχειρήσεις εναντίον της, καθίσταται «νόμιμος στόχος».
Οι ελληνικές υπηρεσίες ασφαλείας εξετάζουν κυρίως:
- κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές
- δολιοφθορές σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις ή ενεργειακά δίκτυα
- ενέργειες πληρεξουσίων οργανώσεων στη Μεσόγειο
- μοναχικούς δράστες που θα επιχειρούσαν χτυπήματα χαμηλής έντασης
Οι βάσεις στην Ελλάδα προσφέρουν στις ΗΠΑ το πλεονέκτημα της εγγύτητας, αλλά κάθε πλεονέκτημα στη γεωπολιτική συνοδεύεται από κόστος και ρίσκο.
