«Κυρίευσε την χαρούμενη πλευρά της»: Μητέρα κατηγορεί τα social media για τον θάνατο της 12χρονης κόρης της

Μέσα σε διάστημα λίγων μόλις μηνών, η Ιρένε Ροτζέρο Ουγκόες είδε τη συμπεριφορά της κόρης της, Ροσέλα, να αλλάζει καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την τροφοδοτούσαν με μια συνεχώς αυξανόμενη ροή περιεχομένου αυτοτραυματισμού, προτού η 12χρονη αυτοκτονήσει.

Μόνο μετά τον θάνατο της Ροσέλα η Ιρένε και ο σύζυγός της ξεκλείδωσαν τις συσκευές της. Διαπίστωσαν ότι χρησιμοποιούσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πολύ περισσότερο από όσο γνώριζαν, διατηρώντας μάλιστα ένα κρυφό προφίλ στο Instagram με το όνομα «Just a dead pers0n» (Απλώς ένα νεκρό άτομο).

Τον Σεπτέμβριο του 2023, όπως είπαν, η Ροσέλα άρχισε να αναζητά καταθλιπτικό υλικό που αντανακλούσε το πώς ένιωθε. Οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνέχισαν να της το επαναφέρουν και, μόλις πέντε μήνες αργότερα, ήταν νεκρή.

«Κάποια στιγμή, φάνηκε να αποκτά μια δική του υπόσταση, να μεγαλώνει μέχρι που κυρίευσε την χαρούμενη, κοινωνική της πλευρά - το πιο φωτεινό της κομμάτι», δήλωσε η Ιρένε στο Reuters, σε ένα ιδιωτικό δωμάτιο μιας καφετέριας στο κέντρο του Άστι, της γενέτειράς της στη βόρεια Ιταλία.

Οι γονείς της Ροσέλα είναι μεταξύ πολλών οικογενειών στην Ιταλία που έχουν καταθέσει αγωγή κατά της Meta, ιδιοκτήτριας του Instagram και του Facebook, και του μεγαλύτερου ανταγωνιστή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, του TikTok.

Στην πρώτη συλλογική προσφυγή στην Ιταλία που αμφισβητεί ευθέως τις εταιρείες μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τους αλγορίθμους τους, οι οικογένειες ζητούν αυστηρότερα όρια στην πρόσβαση των ανηλίκων και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους.

Αρνούνται τους ισχυρισμούς οι εταιρείες
Και οι δύο εταιρείες αρνούνται τους ισχυρισμούς της αγωγής ότι οι υπηρεσίες τους είναι επιβλαβείς για τους νέους και δηλώνουν ότι λαμβάνουν μέτρα για την προστασία των νεαρών χρηστών, αφαιρώντας επιβλαβές περιεχόμενο, περιορίζοντας την έκθεση σε επικίνδυνο υλικό και βοηθώντας τις οικογένειες να διαχειρίζονται τους λογαριασμούς των παιδιών.

«Γνωρίζουμε ότι οι γονείς ανησυχούν για την ασφάλεια των εφήβων τους στο διαδίκτυο, και γι' αυτό προβαίνουμε συνεχώς σε αλλαγές για να βοηθήσουμε στην προστασία των εφήβων», δήλωσε εκπρόσωπος της Meta, αναφέροντας τους «Λογαριασμούς Εφήβων» (Teen Accounts) και τις ενσωματωμένες δικλείδες ασφαλείας.

«Διαφωνούμε κάθετα με αυτούς τους ισχυρισμούς, οι οποίοι αγνοούν τη μακροχρόνια δέσμευσή μας για την υποστήριξη των νέων».

Το TikTok δήλωσε ότι οι προσπάθειές του περιλαμβάνουν την αυστηρή επιβολή κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν στην προστασία της ψυχικής υγείας και της συμπεριφοράς των χρηστών, προσθέτοντας ότι αφαιρεί περισσότερο από το 99% του περιεχομένου που παραβιάζει αυτούς τους κανόνες.

«Συνεχίζουμε επίσης να επενδύουμε σε μέτρα ασφαλείας για τη διαφοροποίηση του προτεινόμενου περιεχομένου, τον αποκλεισμό δυνητικά επιβλαβών αναζητήσεων και τη σύνδεση των ευάλωτων χρηστών με πηγές υποστήριξης», δήλωσε εκπρόσωπος του TikTok, αναφέροντας τις τοπικές γραμμές βοήθειας για την πρόληψη των αυτοκτονιών.

Όταν ρωτήθηκε συγκεκριμένα για τον ρόλο που μπορεί να έπαιξε το Instagram στην περίπτωση της Ροσέλα, η Meta δήλωσε στο Reuters ότι δεν θα σχολιάσει άμεσα κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας, αλλά ότι η ψυχική υγεία των νέων διαμορφώνεται από ένα ευρύ φάσμα παραγόντων. Ο αντίκτυπος των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται, τις δικλείδες ασφαλείας που εφαρμόζονται για την προστασία των χρηστών και τον βαθμό συμμετοχής των γονέων, ανέφερε.

Μια ξαφνική ασθένεια
Μιλώντας αργά και επιλέγοντας τις λέξεις της προσεκτικά, η Ιρένε είπε ότι η τραγωδία της Ροσέλα εξελίχθηκε σαν μια ξαφνική, καταστροφική «ασθένεια» που άφησε τους γονείς της ανήμπορους να αντιδράσουν.

Χωρίς τον αλγόριθμο, λέει, «η εξέλιξη της δυσφορίας της -ή της ψύχωσης, ή όποιου άλλου πράγματος ήταν αυτό που ακόμα δεν μπορώ να προσδιορίσω- μπορεί να είχε εξελιχθεί πιο φυσιολογικά».

Ο έλεγχος των ψηφιακών πλατφορμών εντείνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη, με τη Βρετανία να ανακοινώνει σχέδια αυτή την εβδομάδα για την απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μια δικαστική απόφαση έκρινε τη Meta και τη Google της Alphabet αμελείς ως προς τον σχεδιασμό πλατφορμών που θεωρούνται επιβλαβείς για τους νέους.

Οι ρυθμιστικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντείνουν την επιβολή της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), πιέζοντας τις διαδικτυακές πλατφόρμες να προστατεύουν καλύτερα τους ανηλίκους και να περιορίζουν το επιβλαβές περιεχόμενο.

«Στόχος δεν είναι η απόρριψη των οφελών των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αλλά η κατάργηση των τεχνολογικών μηχανισμών και των μηχανισμών μάρκετινγκ που τα καθιστούν επιβλαβή για τους πιο ευάλωτους χρήστες», δήλωσε ο δικηγόρος Στέφανο Κομόντο, ο οποίος ηγείται της υπόθεσης μαζί με την ιταλική ένωση γονέων MOIGE.

Οι γονείς δεν μπορούν να συμβαδίσουν
Οι γονείς υποστηρίζουν ότι τα μέτρα προστασίας που παρέχουν οι πλατφόρμες είναι ανεπαρκή, σημειώνοντας ότι τα παιδιά μπορούν εύκολα να βρουν διαδικτυακούς οδηγούς (tutorials) που δείχνουν πώς να παρακάμπτουν τα φίλτρα ή να αποφεύγουν τα χρονικά όρια αλλάζοντας συσκευές.

«Η παρακολούθηση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι μια δουλειά πλήρους απασχόλησης. Θα απαιτούσε από τους γονείς να αφιερώνουν όλο τον χρόνο τους σε αυτό, και αυτό είναι απλώς μη ρεαλιστικό», δήλωσε η Βαλεντίνα Μουράλιε, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ένωσης πολυτέκνων της Ιταλίας.

Ο δικός της γιος, ο Αντόνιο, άφησε στην άκρη τη συλλογή βιβλίων του Χάρι Πότερ και αντικατέστησε το διάβασμα με το σκρολάρισμα (scrolling) κατά την εφηβεία του. Τώρα, στα 20 του χρόνια, δυσκολεύεται να διαβάσει σε βάθος, κάτι που η ίδια αποδίδει στους αλγορίθμους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που του απέσπασαν την προσοχή.

«Μόλις πήρε τηλέφωνο στα χέρια του, στα 16 του, σιγά-σιγά τα βιβλία άρχισαν να εξαφανίζονται», δήλωσε στο Reuters. «Μέσα σε λίγα χρόνια σταμάτησε εντελώς να διαβάζει».

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης -που χαρακτηρίζεται από συμπεριφορά που προσομοιάζει με εθισμό- αυξάνεται μεταξύ των εφήβων και συνδέεται με χαμηλότερη ευεξία, κακό ύπνο και ευρύτερους κινδύνους για την υγεία.

Μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο JAMA Pediatrics, ένα αμερικανικό ιατρικό περιοδικό, επισημαίνουν μετρήσιμες διαφορές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου μεταξύ των συχνών χρηστών μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ιδιαίτερα των εφήβων, των οποίων ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης.

Η ιταλική πλευρά υποστηρίζει ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούν μηχανισμούς επιβράβευσης που βασίζονται στο μοντέλο των κουλοχέρηδων (φρουτάκια) για να καλλιεργήσουν εξάρτηση, ενεργοποιώντας επανειλημμένα την ντοπαμίνη, μια χημική ουσία του εγκεφάλου που σχετίζεται με την ευχαρίστηση και την ανταμοιβή.

«Κάθε "like" ή ειδοποίηση πυροδοτεί την απελευθέρωση ντοπαμίνης, δένοντας τους χρήστες με την πλατφόρμη με τρόπο που μοιάζει με εθισμό», δήλωσε ο Τονίνο Καντέλμι, σύμβουλος των εναγόντων και διευθυντής της Σχολής Εξειδίκευσης στη Γνωστική-Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεία στη Ρώμη.

Οι οικογένειες που προσέφυγαν στη δικαιοσύνη υποστηρίζουν ότι μελέτες εγκεφαλικών απεικονίσεων χρηστών μέσων κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τον εθισμό.

Όταν ρωτήθηκαν για τα επιστημονικά στοιχεία σχετικά με τον εθισμό που παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο, οι εκπρόσωποι της Meta και του TikTok αρνήθηκαν να σχολιάσουν τη δικαστική διαμάχη, επαναλαμβάνοντας τα προηγούμενα σχόλιά τους σχετικά με τις επιδόσεις των εταιρειών στα θέματα ψυχικής υγείας.

Οι κίνδυνοι του ελέγχου
Ορισμένοι ψυχολόγοι συνιστούν προσοχή στην εξαγωγή απλοϊκών συμπερασμάτων σχετικά με τις επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους εφήβους.

«Η πιο υγιής προσέγγιση όταν ασχολούμαστε με εφήβους είναι να αποδεχτούμε ότι είμαστε απροετοίμαστοι», δήλωσε ο Φεντερίκο Τονιόνι, επικεφαλής του Κέντρου Ιατρικής Ψυχοπαθολογίας του Διαδικτύου στο νοσοκομείο Gemelli της Ρώμης.

Πρόσθεσε ότι δεν θα μπορούσε να συμπεράνει ότι οι ασθενείς του θα υπέφεραν λιγότερο σε έναν κόσμο χωρίς κοινωνικά δίκτυα, προειδοποιώντας παράλληλα για την υπερβολική εξάρτηση από τον γονικό έλεγχο.

«Αν υπάρχει κάτι επικίνδυνο, αυτό είναι ο έλεγχος πάνω στα παιδιά. Οι νέοι άνθρωποι πρέπει να εισακούγονται. Ο έλεγχος δεν είναι μια υγιής μορφή παρουσίας. Η πιο υγιής απόσταση είναι η εμπιστοσύνη».

Η Ιρένε Ροτζέρο Ουγκόες δήλωσε ότι συμμετείχε στην αγωγή για να βοηθήσει να διασφαλιστεί ότι άλλοι γονείς θα ενημερωθούν για τους κινδύνους που η ίδια δεν έμαθε παρά μόνο όταν ήταν πλέον πολύ αργά για να σώσει τη Ροσέλα.

«Υποτιμήσαμε ορισμένους κινδύνους και δεν γνωρίζαμε ότι υπήρχαν, αλλά άλλοι μπορούν ακόμα να δράσουν. Δεν έχει νόημα να το κρατήσω αυτό για τον εαυτό μου, και δεν νομίζω ότι η Ροσέλα θα είχε αντίρρηση».

Πηγή: skai.gr