Τεχνητή νοημοσύνη στην ογκολογία: Πρόοδος και ηθικά διλήμματα

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τα δεδομένα στην ογκολογία, ενισχύοντας την έγκαιρη διάγνωση και την εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση. Την ίδια στιγμή, η ραγδαία αξιοποίησή της εγείρει κρίσιμα ηθικά ζητήματα, με αιχμή την ευθύνη της διάγνωσης και θεραπείας και την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Για τις προκλήσεις της νέας εποχής μιλά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής - Ογκολογίας - Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ και πρώην πρύτανης του ΕΚΠΑ.

Ο καρκίνος παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής. Παρά την πρόοδο της τελευταίας δεκαετίας, εξακολουθεί να αποτελεί μία πολύπλοκη και δύσκολα αντιμετωπίσιμη νόσο, με σημαντικό κοινωνικό, ψυχολογικό και οικονομικό κόστος. Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται να συνδράμει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση του καρκίνου, προσφέροντας νέα εργαλεία που ενισχύουν την ακρίβεια, την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της ογκολογικής φροντίδας.

Ήδη, η τεχνητή νοημοσύνη, αναφέρει ο κ. Δημόπουλος, χρησιμοποιείται για την ανάλυση ιατρικών εικόνων, όπως μαστογραφίες, αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες, εντοπίζοντας με υψηλή ακρίβεια βλάβες που μπορεί να διαφύγουν της ανθρώπινης παρατήρησης. Σε αρκετά ογκολογικά κέντρα διεθνούς εμβέλειας, υπολογιστικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης συμβάλλουν στη διάγνωση του καρκίνου σε πολύ πρώιμα στάδια, όταν ακόμα δεν έχουν εμφανιστεί συμπτώματα. Αυτό σημαίνει ότι οι ασθενείς μπορούν να ξεκινήσουν θεραπεία έγκαιρα, με αυξημένες πιθανότητες ίασης ή μακροχρόνιας ύφεσης.

Η μεγαλύτερη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν σταματά όμως στην έγκαιρη διάγνωση. «Η μεγαλύτερη επανάσταση εντοπίζεται στην κατανόηση του γενετικού και μοριακού προφίλ κάθε καρκίνου, ανοίγοντας τον δρόμο για την εξατομίκευση της θεραπείας. Ο κάθε όγκος είναι μοναδικός, ακόμα κι αν φαινομενικά ανήκει στην ίδια κατηγορία με άλλους. Η ανάλυση χιλιάδων παραμέτρων - από γονιδιωματικά δεδομένα έως ιατρικά ιστορικά - επιτρέπει στην τεχνητή νοημοσύνη να προτείνει την κατάλληλη αγωγή για τον συγκεκριμένο ασθενή, αυξάνοντας σημαντικά την αποτελεσματικότητα και μειώνοντας τις πιθανές παρενέργειες».

Όπως εξηγεί ο κ. Δημόπουλος, αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε καρκίνους με υψηλή γενετική ετερογένεια και συχνά δυσμενή πρόγνωση, όπως ο καρκίνος του πνεύμονα και του παγκρέατος, όπου η κλασική θεραπευτική προσέγγιση συχνά αποτυγχάνει. «Πλέον, μπορούμε να επιλέξουμε στοχευμένες θεραπείες ή ανοσοθεραπείες που βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα του ασθενούς, και όχι σε γενικευμένα πρωτόκολλα».

Τεχνητή νοημοσύνη και φαρμακευτική έρευνα
Σύμφωνα με τον κ. Δημόπουλος, στον τομέα της φαρμακευτικής έρευνας, η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει την ταχύτερη και οικονομικότερη ανακάλυψη νέων αντικαρκινικών φαρμάκων. Μέσω της μοντελοποίησης της μοριακής δομής των όγκων, οι υπολογιστικοί αλγόριθμοι μπορούν να προβλέψουν ποια μόρια έχουν αντικαρκινική δράση, πριν ακόμη δοκιμαστούν στο εργαστήριο. Αυτή η διαδικασία, που κάποτε διαρκούσε χρόνια, τώρα πραγματοποιείται σε λίγους μήνες. «Το 2026 εκτιμάται ότι φάρμακα που σχεδιάστηκαν εξ ολοκλήρου με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης θα εισέρθουν σε κλινικές δοκιμές, και κάποια πιθανώς να φτάνουν στην κλινική πράξη».

Τα ηθικά ερωτήματα
Παρόλο που τα οφέλη είναι αδιαμφισβήτητα, η ραγδαία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην ογκολογία γεννά και σημαντικά ηθικά ερωτήματα, τονίζει ο κ. Δημόπουλος. «Πρώτον, υπάρχει το ζήτημα της ευθύνης. Εάν ένας αλγόριθμος υποδείξει λανθασμένα μια διάγνωση ή προτείνει αναποτελεσματική θεραπεία, ποιος είναι τελικά υπεύθυνος; Ο γιατρός, ο δημιουργός του αλγορίθμου ή ο οργανισμός που τον υιοθέτησε;

Σύμφωνα και με τις σχετικές συστάσεις της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Παθολογικής Ογκολογίας (ESMO), ο παθολόγος-ογκολόγος διατηρεί πάντα τον έλεγχο και τη συνολική αξιολόγηση των δεδομένων, ώστε να καθορίσει ο ίδιος το θεραπευτικό πλάνο.

Δεύτερον, εγείρονται ανησυχίες για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Η ανάλυση του γενετικού υλικού ενός ανθρώπου είναι εξαιρετικά ευαίσθητη πληροφορία. Πώς διασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρξει κατάχρηση ή διαρροή; Πώς εγγυόμαστε ότι η τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί για το καλό του ασθενούς, και όχι για εμπορικά ή ασφαλιστικά συμφέροντα; Επιπλέον, ο κίνδυνος να απομακρυνθούμε από την ανθρώπινη διάσταση της ιατρικής είναι υπαρκτός. Η σχέση γιατρού-ασθενούς είναι θεμέλιο της θεραπείας. Καμία τεχνολογία, όσο εξελιγμένη κι αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ενσυναίσθηση και την κλινική κρίση που διαμορφώνονται με την εμπειρία και την ανθρώπινη επαφή».

Ο κ. Δημόπουλος καταλήγει: «Το μέλλον της ογκολογίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την τεχνητή νοημοσύνη. Η πρόκληση για το 2026 και μετά δεν είναι μόνο τεχνολογική, αλλά και ηθική. Ο στόχος δεν είναι να υποκαταστήσουμε την "ιπποκρατική" ιατρική με τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, αλλά να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητές τους για να ενισχύσουμε τη φροντίδα, να σώσουμε περισσότερες ζωές και να διατηρήσουμε τον άνθρωπο στο κέντρο της επιστήμης».

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ