Το Μουντιάλ με τη ματιά της… ψυχολογίας

Η Γαλάτεια Γιώτη, απόφοιτος της Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας στο Liverpool John Moores University και Εφαρμοσμένης Αθλητικής Ψυχολογίας και Ψυχολογίας της Άσκησης στο University of Wales, Bangor, καθώς και μέλος της British Psychological Society και της British Association for Sport & Exercise Sciences, μιλά στο www.sport-fm.gr για το Μουντιάλ, όπως το κρίνει από την πλευρά της ψυχολογίας.

Συνέντευξη στην Έφη Χρυσανθοπούλου

Στο αθλητικό επίκεντρο αυτές τις ημέρες βρίσκεται το Μουντιάλ. Η μεγαλύτερη κατά πολλούς αθλητική διοργάνωση. Εάν είχες την ευκαιρία, να εργαστείς σε κάποια ομάδα που συμμετείχε σ’ αυτό το Παγκόσμιο Κύπελλο, ποια θα ήταν αυτή και για ποιους λόγους;

Πιστεύω ότι μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα είχε η Γαλλία, πριν βέβαια συμβούν όσα συνέβησαν γι’ αυτούς, τα οποία είναι λυπηρά. Και αναφέρομαι στα εξω-αγωνιστικά ζητήματα, που έφτασαν να απασχολούν μέχρι και τον πρόεδρο της χώρας, κάτι το οποίο σπάνια συμβαίνει. Oι εικόνες που είδαμε από τις προπονήσεις τους και οι δηλώσεις που ακούσαμε, έδειξαν μια ομάδα με μεγάλο πρόβλημα συνοχής και έλλειψη ηγέτη, αφού ο προπονητής έδειχνε να έχει χάσει από νωρίς τον έλεγχο και τον σεβασμό των παικτών του. Η Γαλλία ήταν σίγουρα μια ομάδα που έδειχνε να έχει προβλήματα στον τομέα της ψυχολογίας.

Η Αγγλία, μιας και έχεις ζήσει στο Νησί;

Η αλήθεια είναι πως έχω βιώσει τι συμβαίνει στο Νησί όταν η ομάδα συμμετέχει σ’ ένα μεγάλο τουρνουά και ποιες είναι οι προσδοκίες του κόσμου, οπότε πραγματικά αντιλαμβάνομαι πόσο μεγάλη είναι η πίεση που νιώθουν αυτοί οι παίκτες. Τα πράγματα εκεί φτάνουν στην υπερβολή.

Ποιος παίκτης είτε προπονητής, ήταν αυτός που είχε ιδιαίτερο «ψυχολογικό» ενδιαφέρον;

Σίγουρα ο Μαραντόνα. Είναι παίκτης-προπονητής-ηγέτης-εμπνευστής, ειλικρινά δεν υπάρχει κάποιος ειδικός τίτλος γι’ αυτόν τον άνθρωπο, είναι απλά ένας άνθρωπος του ποδοσφαίρου. Αν και έχει πολλές αντιπάθειες, λόγω του βίου του κυρίως και για κάποιους αποτελεί κακό παράδειγμα, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να τον βλέπεις πώς συμπεριφέρεται στους παίκτες. Ένα κομμάτι του να είσαι προπονητής είναι αυτό του ηγέτη, του καθοδηγητή, του εμπνευστή, πέρα από την τεχνική γνώση. Ειδικά σ’ αυτά τα επίπεδα οι ποδοσφαιριστές εμπιστεύονται και σέβονται τους προπονητές που έχουν κάτι να τους δώσουν, που γνωρίζουν πράγματα, που θα τους οδηγήσουν στην επιτυχία, που θα τους κάνουν καλύτερους. Έχει ενδιαφέρον, να «σκιαγραφήσεις» τη συμπεριφορά του απέναντί τους, ποια τα λόγια του, η γνώση του, τι τους μεταδίδει. Πώς δουλεύει με τους συνεργάτες του, πώς χειρίζεται τον εαυτό του σαν προπονητής, πώς χειρίζεται τον υπόλοιπο κόσμο που δεν έπαψε ακόμα να τον βλέπει σαν παίκτη.

Ο Μαραντόνα, τα έβαλε και με το παρελθόν του, έτσι δεν είναι;

Ναι. Είναι ενδιαφέρον ν’ αντιληφθούμε πώς νιώθει που γύρισε από τον κόσμο των ναρκωτικών θριαμβευτής πια, όπως όλα δείχνουν, άσχετα με την πορεία της Αργεντινής που δεν είναι αυτή που σίγουρα επιθυμούσε. Αν και είναι αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, για μένα έμοιαζε πάντα σαν να έχει γεννηθεί για να κάνει αυτό το πράγμα.

Πολλές φορές ακούμε την έκφραση «είναι παίκτης ψυχολογίας». Έχεις παρατηρήσει τέτοιους παίκτες;

Είναι γεγονός ότι ο όρος ψυχολογία χρησιμοποιείται πολύ, ιδιαίτερα στο ποδόσφαιρο, και θα έλεγα κάποιες φορές καταχρηστικά. Επίσημα ο όρος «παίκτης ψυχολογίας» δεν υπάρχει, αλλά θεωρώ πως είναι ο παίκτης που την πιο κρίσιμη στιγμή θα έχει την σωστή αντίδραση, την καθαρή σκέψη, θα κάνει τις σωστές επιλογές, ειδικά εκεί όπου οι συνθήκες δεν ευνοούν και όταν κάποιες φορές η ομάδα του δείχνει να μην λειτουργεί σωστά. Θα είναι ο παίκτης που αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, που φαίνεται να παίρνει την ομάδα επάνω του, όπως λέμε. Είναι γεγονός ότι αυτό συμβαίνει, αλλά όταν μιλάμε για ομαδικά αθλήματα δεν είναι τόσο απλό.

Δηλαδή;

Η πραγματικότητα στον αθλητισμό διαφέρει από κάθε χολυγουντιανό σενάριο. Κι αυτό γιατί η συνοχή και η ομαδικότητα είναι έννοιες απαραίτητες σε κάθε ομαδικό άθλημα. Χωρίς την συνεισφορά των συμπαικτών του κανείς παίκτης δε μπορεί να καταφέρει τα ακατόρθωτα. Μπορεί όμως κάποιος να λειτουργεί κάποια στιγμή στον αγώνα καλύτερα απ’ όλους τους άλλους και έτσι να τους βοηθάει να ανακτήσουν την συγκέντρωσή τους και την αυτοπεποίθησής τους. Τα πάντα είναι αμοιβαία. Πολλές φορές όταν η μπάλα «καίει» το ενδιαφέρον μας εστιάζεται στον καλύτερο παίκτη της ομάδας, περιμένουμε να κάνει κάποια φοβερή ενέργεια, κι αυτό μπορεί να συμβεί γιατί αυτός ο παίκτης διαθέτει αυτό το «μαγικό» για εμένα στην ψυχολογία που λέγεται αυτοπεποίθηση. Η αυτοπεποίθηση είναι αυτή που δίνει το καθαρό μυαλό τις κρίσιμες στιγμές. Η πολλή δουλειά είναι αυτή που δίνει το αποτέλεσμα. Τίποτα δεν είναι τυχαίο, ειδικά στο σημερινό ποδόσφαιρο. Γι’ αυτό παίκτης ψυχολογίας μπορεί να γίνει κατά συνθήκη ο καθένας που θα βρεθεί σ’ αυτή την ψυχολογική κατάσταση, που θα έχει προετοιμαστεί κατάλληλα για κάθε αγώνα και κάθε πρόκληση. Όσο για το ποιος θα είναι αυτός, χρειάζεται άλλη κουβέντα όπου θα πρέπει να αναλυθούν τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά των ποδοσφαιριστών και πως αυτά αναπτύσσονται ή ενισχύονται κατά την διάρκεια της προετοιμασίας τους από μικρή ηλικία.

Το συμπέρασμα που έβγαλες από την εμφάνιση της Εθνικής μας στο Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου, που να βασίζεται στην ειδικότητά σου;

Η κριτική ήταν αρκετή και ενίοτε σκληρή, ειδικά για το πρώτο ματς. Η ομάδα έδειξε συνοχή, και αναφέρομαι για τον τρόπο που την εκπροσώπησαν οι παίκτες στα media. Εκεί έδειξαν πραγματική σύμπνοια απ’ το οποίο μπορώ να συμπεράνω ότι τουλάχιστον η επικοινωνία της ήταν καλή. Επίσης, αξιέπαινη είναι η αντίδρασή της μετά την πρώτη ήττα, καθώς και τα δυο επόμενα ματς ήταν καλά. Αυτό δείχνει μια ομάδα η οποία ξέρει να αναγνωρίζει τα λάθη της και μια ομάδα η οποία έχει μάθει πια να βλέπει κάθε αγώνα ως έναν ξεχωριστό στόχο, χωρίς να επηρεάζεται από προηγούμενα αποτελέσματα. Τα τελευταία χρόνια έχουν μπει στοιχεία τα οποία δεν υπήρχαν πριν, και κάθε τέτοια εμπειρία την κάνει όλο και καλύτερη. Αυτά τα στοιχεία είναι η ομαδικότητα, η συνοχή κάτω από έναν συγκεκριμένο στόχο, οι ρόλοι των παικτών μέσα σ’ αυτήν, η αντοχή στην πίεση, η διαχείριση της αποτυχίας και της επιτυχίας, η πειθαρχία, το κίνητρο των παικτών και το κίνητρο για υψηλούς στόχους, η διάρκεια. Γενικά μοιάζει η ομάδα να αποκτά μια ταυτότητα και μια υπόσταση, και σίγουρα αυτό γεμίζει τους ανθρώπους που την απαρτίζουν με διάθεση και αυτοπεποίθηση. Το πρόσημο απ’ αυτό το Μουντιάλ είναι θετικό για πολλούς λόγους, ελπίζω στο μέλλον, και με την ανάπτυξη του αθλήματος για την οποία όλοι δουλεύουμε να πηγαίνουμε σε τέτοιες διοργανώσεις όχι μόνο για την συμμετοχή.

Πιστεύεις ότι η απόδοση των παικτών και η έλευση των τουριστών – θεατών στην Νότιο Αφρική έχει επηρεαστεί από το γεγονός πως, έξω από τα μεγαλειώδη φώτα του γηπέδου και το φαντασμαγορικό σόου του ποδοσφαίρου, υπάρχουν άνθρωποι που πεινάνε, καθώς και τριτοκοσμικές συνθήκες;

Το ίδιο δεν συνέβαινε και στο Πεκίνο το 2008; Δεν συμβαίνει το ίδιο σε όποια μεγαλούπολη φιλοξενεί μεγάλα αθλητικά γεγονότα; Ίσως το πρόβλημα είναι πιο εμφανές στην Αφρική. Από την πλευρά των αθλητών δεν νομίζω, ότι οι περισσότεροι γνωρίζουν το πρόβλημα σε βάθος γιατί οι αθλητές ταξιδεύουν συνήθως με σκοπό μια συγκεκριμένη αποστολή. Δεν έχουν τα περιθώρια να κάνουν τουρισμό ή να ασχοληθούν με τα προβλήματα της κάθε χώρας που επισκέπτονται. Τα πράγματα που κάνουν είναι πολύ συγκεκριμένα, το πρόγραμμά τους είναι πολύ σφικτό, και αν έχει κανονιστεί γι’ αυτούς κάποια βόλτα ή χαλάρωση στον τόπο που διαμένουν, σίγουρα επισκέπτονται συγκεκριμένα μέρη τα οποία είναι ελεγχόμενα για λόγους ασφάλειας. Οπότε οι αθλητές δεν έχουν επαφή με τέτοιου είδους σκηνικά. Η απόδοσή τους αν επηρεάζεται δεν είναι από τέτοια γεγονότα, αλλά από τυχόν ελλείψεις στην υποδομή, ασυνέπεια στο πρόγραμμα, άσχημες συνθήκες διαμονής και διατροφής, γενικότερα παράγοντες που μπορούν άμεσα να διαταράξουν το πρόγραμμα προετοιμασίας τους. Όσο για τους τουρίστες δε μπορώ να ξέρω, αυτοί αποτελούν ένα ξεχωριστό κομμάτι κάθε διοργάνωσης, και το πώς βιώνουν ένα τέτοιο μεγάλο γεγονός δεν έχει καμία σχέση με το πώς το βιώνουν οι παίκτες.

Διαβάστε τη Δευτέρα το δεύτερο μέρος της συνέντευξης