Στερεύουν οι εφεδρείες του πετρελαίου: Κλείνει ο ένας δρόμος μετά τον άλλο

Η Aramco ακυρώνει και μεταθέτει φορτία προς την Ευρώπη, στο Yanbu οι φορτώσεις πετρελαίου έχουν παγώσει, ο αγωγός East-West παραμένει εκτός λειτουργίας, τρία πετρελαϊκά κοιτάσματα στη Λιβύη έκλεισαν και τα ρωσικά διυλιστήρια περιορίζουν την παραγωγή ντίζελ. Το Brent ξεπέρασε τα 108 δολάρια, ενώ το Dated Brent κινείται γύρω στα 122 δολάρια. Η αγορά δεν πιέζεται μόνο από τα βαρέλια που χάνονται, αλλά και από τις εναλλακτικές που λιγοστεύουν.

Ο αγωγός που χτίστηκε για να παρακάμπτει το Ορμούζ
Υπάρχει ένας αγωγός μήκους 1.200 χιλιομέτρων που διασχίζει τη Σαουδική Αραβία από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα. Κατασκευάστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, όταν τα δεξαμενόπλοια που περνούσαν από το Στενό του Ορμούζ βρίσκονταν στο στόχαστρο επιθέσεων. Σκοπός ήταν να μπορεί η Σαουδική Αραβία να εξάγει το πετρέλαιό της χωρίς να χρειάζεται να περάσει από το Ορμούζ.

Ο αγωγός East-West ήταν, με άλλα λόγια, ένα εφεδρικό σχέδιο για την ημέρα που το Ορμούζ θα γινόταν επικίνδυνο ή μη διαθέσιμο. Αυτή η ημέρα ήρθε στις 28 Φεβρουαρίου, με την εισβολή Ισραήλ-ΗΠΑ στο Ιράν.

Την περασμένη Παρασκευή, όμως, το «εφεδρικό σχέδιο» χτυπήθηκε. Και την Τρίτη η αγορά άρχισε να βλέπει τι σημαίνει αυτό.

Η Saudi Aramco ενημέρωσε Ευρωπαίους πελάτες της ότι ορισμένα φορτία αργού που επρόκειτο να αποσταλούν τον Σεπτέμβριο θα ακυρωθούν, ενώ η φόρτωση πετρελαίου στο λιμάνι Yanbu της Ερυθράς Θάλασσας έχει ανασταλεί.

Τουλάχιστον τρία ευρωπαϊκά διυλιστήρια έχουν ενημερωθεί για ακυρώσεις ή μεταθέσεις φορτίων, ενώ άλλα αναμένουν ενημέρωση.

Την ίδια ώρα, στη Λιβύη διακόπηκε η παραγωγή από τρία πετρελαϊκά κοιτάσματα, ενώ στη Ρωσία οι επιθέσεις με drones έχουν οδηγήσει σε σημαντικές περικοπές ή διακοπές της παραγωγής ντίζελ σε μεγάλα διυλιστήρια.

Σε αυτό το κλίμα, το Brent ενισχύθηκε κατά 2,81 δολάρια, στα 108,49 δολάρια το βαρέλι, ενώ το WTI έφτασε τα 104,68 δολάρια.

Όμως η πίεση στην αγορά είναι ακόμη μεγαλύτερη. Το Dated Brent, το βασικό benchmark για τις φυσικές παραδόσεις αργού στην Ευρώπη, κινείται γύρω στα 122 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με στοιχεία της LSEG.

Η διαφορά έχει σημασία γιατί τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent αποτυπώνουν τις προσδοκίες της αγοράς για την τιμή του πετρελαίου, ενώ το Dated Brent αποτυπώνει την τιμή του αργού που είναι διαθέσιμο για φυσική παράδοση.

Και εδώ βρίσκεται το νέο πρόβλημα της αγοράς ενέργειας. Δεν χάνονται μόνο βαρέλια. Χάνονται και οι εναλλακτικές.

Πόσο μεγάλο είναι το (νέο) πρόβλημα
Η σημασία του East-West δεν βρίσκεται μόνο στο μήκος του, αλλά στην ποσότητα πετρελαίου που μπορεί να μεταφέρει. Η δυναμικότητά του φτάνει έως τα 7 εκατ. βαρέλια την ημέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί σε σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσφοράς.

Μια παρατεταμένη διακοπή του θα μπορούσε να επηρεάσει έως και 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, σύμφωνα με εκτιμήσεις traders που επικαλείται το Reuters.

Η επίθεση στον αγωγό την περασμένη Παρασκευή, σύμφωνα με τη Σαουδική Αραβία, προήλθε από μαχητές στο Ιράκ που υποστηρίζονται από το Ιράν. Πρόκειται για διαφορετικό περιστατικό από τις επιθέσεις των Χούθι στη Σαουδική Αραβία.

Το μεγάλο ερώτημα τώρα είναι πόσο θα διαρκέσει η διακοπή. Προηγούμενες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για τρεις έως πέντε εβδομάδες μέχρι την αποκατάσταση του αγωγού. Την Τρίτη, όμως, ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ δήλωσε ότι αναμένει η ροή πετρελαίου να αποκατασταθεί «σε ημέρες».

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο εκτιμήσεις είναι τεράστια για την αγορά. Όσο περισσότερο παραμένει κλειστός ο αγωγός, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η πίεση στις εναλλακτικές διαδρομές και στα αποθέματα.

Πίσω, στη λύση του Ορμούζ
Το πρόβλημα είναι ότι το Yanbu δεν διαθέτει απεριόριστα αποθέματα. Εκτιμήσεις της αγοράς κάνουν λόγο για περίπου πέντε έως επτά ημέρες αποθεμάτων εξαγώγιμου αργού, εάν η διακοπή της τροφοδοσίας συνεχιστεί. Ο χρόνος, επομένως, μετρά αντίστροφα.

Και η Σαουδική Αραβία αναγκάζεται πλέον να στραφεί ξανά προς το Ορμούζ, το οποίο προσπάθησε επί δεκαετίες να παρακάμπτει.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το Ριάντ εξετάζει την αύξηση των εξαγωγών μέσω του Στενού του Ορμούζ, με τη χρήση των λεγόμενων «dark shipments», όπως ήδη κάνουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράκ.

Οι ποσότητες που εξακολουθούν να περνούν μέσω του Ορμούζ υπολογίζονται συνολικά σε περίπου 7 έως 9 εκατ. βαρέλια την ημέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί στο μόλις 30%-40% των επιπέδων προ πολέμου.

Η ειρωνεία είναι ότι ο αγωγός που κατασκευάστηκε για να παρακάμπτεται το Ορμούζ βρίσκεται εκτός λειτουργίας και η Σαουδική Αραβία αναγκάζεται να στραφεί ξανά στο Στενό.

Όλα αυτά, βέβαια, δεν σημαίνουν ότι η αγορά μένει χωρίς πετρέλαιο. Σημαίνουν όμως ότι η ασφαλέστερη εναλλακτική έχει χαθεί και η λιγότερο ασφαλής επιλογή αποκτά ξανά κεντρικό ρόλο.

Στο κάδρο και η Ερυθρά
Για τη Σαουδική Αραβία, όμως, το πρόβλημα δεν σταματά στο Ορμούζ. Και η διαδρομή προς την Ερυθρά Θάλασσα, μέσω της οποίας ο East-West παρακάμπτει το Ορμούζ, αντιμετωπίζει πλέον σοβαρό κίνδυνο.

Οι Χούθι έχουν ενισχύσει την παρουσία τους στη δυτική Υεμένη και έχουν αποκτήσει φυσικό έλεγχο σχεδόν σε ολόκληρη την ακτογραμμή της χώρας στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ την περασμένη εβδομάδα κατέλαβαν νησί στην είσοδο της Ερυθράς, κοντά στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Το στενό, γνωστό ως «Πύλη των Δακρύων», είναι το άλλο κρίσιμο πέρασμα της διαδρομής προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Έτσι δημιουργείται ένα νέο πρόβλημα. Η Σαουδική Αραβία κατασκεύασε τον αγωγό East-West για να μπορεί να παρακάμπτει το Ορμούζ, αλλά τώρα και η ίδια η διαδρομή προς την Ερυθρά βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν νέο κίνδυνο.

Η εναλλακτική διαδρομή υπάρχει, αλλά η ασφάλειά της δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.

Πιέζουν τα περιθώρια
Τα στοιχεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας δείχνουν πόσο περιορισμένα είναι ήδη τα περιθώρια στην αγορά.

Η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου μειώθηκε τον Αύγουστο κατά 1,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα, στα 100,1 εκατ. βαρέλια, ενώ στον Κόλπο πάνω από 10 εκατ. βαρέλια ημερήσιας παραγωγής παρέμεναν εκτός αγοράς λόγω των πολεμικών επιχειρήσεων.

Η IEA εκτιμά ότι η συνολική προσφορά πετρελαίου το 2026 θα διαμορφωθεί στα 100,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα, 5,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα χαμηλότερα από πέρυσι, με την πλήρη ανάκαμψη της παραγωγής στον Κόλπο να μετατίθεται για το 2027.

Την ίδια στιγμή, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώθηκαν κατά επιπλέον 95 εκατ. βαρέλια τον Αύγουστο.

Από τον Φεβρουάριο τα αποθέματα έχουν μειωθεί κατά 507 εκατ. βαρέλια, δηλαδή κατά μέσο όρο 2,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα.

Κι αυτό είναι ένα ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο. Γιατί τα αποθέματα υπάρχουν για να απορροφούν τις αναταράξεις. Όταν όμως μειώνονται επί μήνες, η αγορά έχει όλο και μικρότερο περιθώριο να αντιμετωπίσει τις επόμενες.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το αργό
Ακόμη και αν βρεθούν περισσότερα βαρέλια αργού, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι λύνεται το θέμα της έλλειψης καυσίμων. Το πετρέλαιο πρέπει να μεταφερθεί εκεί όπου υπάρχει ανάγκη και στη συνέχεια να περάσει από διυλιστήριο για να μετατραπεί σε ντίζελ, βενζίνη, αεροπορικό καύσιμο και άλλα προϊόντα.

Και ακριβώς εκεί βρίσκεται ένα δεύτερο πρόβλημα. Η IEA υπολογίζει ότι η παγκόσμια διυλιστική παραγωγή διαμορφώθηκε τον Αύγουστο στα 81,4 εκατ. βαρέλια την ημέρα, 4,2 εκατ. βαρέλια λιγότερα από έναν χρόνο πριν. Για το σύνολο του 2026 προβλέπει ότι η ποσότητα πετρελαίου που θα επεξεργάζονται τα διυλιστήρια θα μειωθεί κατά 2,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα, στα 81,5 εκατ.

Τα περιθώρια διύλισης στον Ατλαντικό έχουν ήδη φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ, κυρίως λόγω της εκτίναξης των περιθωρίων του ντίζελ.

Και οι εξαγωγές αντιμετωπίζουν πλέον σοβαρό πρόβλημα. Οι καθαρές εξαγωγές ντίζελ και πετρελαίου κίνησης από τον Κόλπο ήταν τον Αύγουστο μόλις περίπου 390.000 βαρέλια την ημέρα, λίγο περισσότερο από το 1/4 των επιπέδων πριν από τον πόλεμο.

Σε συνδυασμό με τη Ρωσία, οι καθαρές εξαγωγές ντίζελ και πετρελαίου κίνησης είναι πλέον κατά 1,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα χαμηλότερες από τον Φεβρουάριο, όταν οι δύο περιοχές αντιπροσώπευαν σχεδόν το 45% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου ντίζελ και πετρελαίου κίνησης.

Έτσι εξηγείται γιατί η πίεση στην αγορά καυσίμων μπορεί να είναι μεγαλύτερη από την πίεση στην αγορά του αργού.

Η Ευρώπη ψάχνει αλλού
Η Ευρώπη δεν μένει χωρίς επιλογές. Το πρόβλημα είναι ότι τώρα όλοι ψάχνουν τις ίδιες επιλογές ταυτόχρονα. Η Πολωνία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Η Saudi Aramco καλύπτει περίπου το 40% των αναγκών της πολωνικής Orlen σε αργό, έχοντας γίνει ο μεγαλύτερος προμηθευτής της από το 2022. Μετά τις αναταράξεις στις σαουδαραβικές παραδόσεις, η πολωνική εταιρεία έσπευσε να αναζητήσει φορτία από τη Βόρεια Θάλασσα, ενώ αγόρασε επίσης ή αναζήτησε αργό από τις ΗΠΑ, το Καζακστάν, την Αλγερία και τη Γουιάνα.

Μεταξύ των φορτίων που αναζητήθηκαν ήταν αργό της Βόρειας Θάλασσας, όπως τα Grane, Johan Sverdrup και Johan Castberg, το αμερικανικό WTI Midland και το Kazakh CPC Blend.

Αυτό είναι το είδος της προσαρμογής που μπορεί να απορροφήσει ένα σοκ.

Το ερώτημα είναι πόσο εύκολα μπορεί να το κάνει όταν όλες οι ευρωπαϊκές αγορές ψάχνουν ταυτόχρονα τις ίδιες εναλλακτικές.

Και υπάρχει ακόμη μία δυσκολία. Οι εναλλακτικές δεν είναι όλες ισοδύναμες. Άλλο αργό μπορεί να απαιτεί διαφορετική επεξεργασία, άλλο ταξιδεύει μεγαλύτερη απόσταση και άλλο διατίθεται μόνο στην spot αγορά.

Η αγορά μπορεί να προσαρμοστεί. Αλλά η προσαρμογή έχει κόστος.

Και η Ελλάδα;
Όπως εξήγησε ο Νίκος Φιλιππίδης στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΣΚΑΪ, για την Ελλάδα δεν διαφαίνεται, τουλάχιστον για τώρα, κίνδυνος επάρκειας. Η χώρα διαθέτει αποθέματα ασφαλείας που καλύπτουν 90 ημέρες, τόσο για το αργό όσο και για τα διυλισμένα προϊόντα, ενώ διαθέτει τέσσερα σύγχρονα διυλιστήρια -τρία της HELLENiQ ENERGY και ένα της Motor Oil- που είναι από τα πιο σύγχρονα στην Ευρώπη με σημαντική παραγωγική και εξαγωγική δραστηριότητα.

Το μεγάλο πρόβλημα για την ελληνική οικονομία, ωστόσο, είναι οι τιμές και ο κίνδυνος να κινηθούν ακόμη υψηλότερα από τα επίπεδα που έχουν ήδη καταγραφεί, καθώς μέσω του σαουδαραβικού αγωγού που έχει τεθεί εκτός λειτουργίας μεταφέρονταν περίπου 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Σε μια παγκόσμια αγορά με ημερήσια παραγωγή της τάξης των 100-105 εκατομμυρίων βαρελιών, η απώλεια αυτών των ποσοτήτων αντιστοιχεί περίπου στο 4%-5% της παγκόσμιας παραγωγής.

Πόσο ψηλά μπορεί να φτάσει το Brent;
Οι αναλυτές άρχισαν να ανεβάζουν τις προβλέψεις τους για τις τιμές, αν και σημειώνουν πως η τιμή θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια των αναταράξεων.

Η Goldman Sachs έχει προειδοποιήσει ότι το Brent μπορεί να ξεπεράσει τα 120 δολάρια εάν η μειωμένη παραγωγή στον Κόλπο παραμείνει για μεγάλο μέρος του 2027. Η Capital Economics βλέπει ένα πιθανό επίπεδο γύρω στα 130 δολάρια, στην περίπτωση που ο East-West παραμείνει κλειστός για αρκετές εβδομάδες χωρίς ουσιαστική προσαρμογή της ζήτησης ή αύξηση των ροών μέσω του Ορμούζ.

Δεν υπάρχει, όμως, μία «μαγική» τιμή στην οποία η αγορά καταρρέει. Υπάρχει ένα σημείο στο οποίο οι υψηλές τιμές αρχίζουν να πιέζουν τη ζήτηση.

Και αυτό είναι το δεύτερο μεγάλο όπλο της αγοράς. Όταν το πετρέλαιο γίνεται αρκετά ακριβό, η κατανάλωση μειώνεται. Η IEA ήδη προβλέπει πτώση της παγκόσμιας ζήτησης κατά 2,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2026, κατά 940.000 βαρέλια περισσότερο από την προηγούμενη πρόβλεψή της. Οι μεγαλύτερες απώλειες αναμένονται στο ντίζελ, το πετρέλαιο θέρμανσης και τα αεροπορικά καύσιμα καθώς και στις πετροχημικές πρώτες ύλες, ιδιαίτερα στην Ασία.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον η διάρκεια
Η αγορά μπορεί να απορροφήσει ένα σοκ. Μπορεί να απορροφήσει και δεύτερο, χρησιμοποιώντας αποθέματα, άλλους παραγωγούς, διαφορετικές διαδρομές και διαθέσιμη διυλιστική δυναμικότητα.

Αυτό που γίνεται πολύ πιο δύσκολο είναι να απορροφήσει το ένα σοκ μετά το άλλο, πριν προλάβει να αποκατασταθεί το προηγούμενο.

Πηγή: www.skai.gr